【台語世界】台灣字 台灣國Tâi-oân-jī Tâi-oân-kok

文／Tân Bêng-jîn （陳明仁）

Tī 台灣本底tō無政府公共管理觀念，在來lóng是外族殖民。在地語言須要公家部門認定公佈官方語言kap書寫符號。按呢才會使建立文字系統。

到有白話字出現，台灣主流宗教是儒、道，崇拜漢字，排斥天子、基督教西方信仰，無beh接納採用；koh-chài殖民國家，自清國、日本sòa到中華民國lóng-sī漢字制度，致使有真利便好用ê白話字，kan-taⁿ少數天主教、基督教信仰讀經傳道使用。民間堅信漢字才是「字」，這款觀念到taⁿ無變！

自古台灣tō有口傳民間文學、褒歌、唸謠，大量ê口語文學，有記錄者文字符號書寫，為beh就近漢字，亂使借音、借意，tī歌仔冊資料看會著。直到日本時代，現代文明引入曲盤、thiok音機（電蓋），市面需求台語歌詞創作。有名利當然tō有產生台語文創作者寫台語歌詞。Bat漢字- -ê全數使用漢字創作歌詞；非漢字音ê台語詞真濟，也是kap較早siāng款，訓音字、訓意字烏白chham用，to也無形- -nih建立台語書寫系統！

另外文人自清國、明國時代tō有傳統詩ê教導團體，稱「漢詩」，採用五言七言ê絕句、律詩tī台灣成立bē少ê詩社、吟社。無仝款- -ê是主題描寫台灣在地風物，稱呼mā是「漢詩」，到chit時台灣猶真交易！

延續傳統古Chi-ná文學有真濟差不多真罕用ê漢字tī作品呈現。也有1派倚近民間生活- -ê，使用台語口語創作，稱呼「竹枝詞」，phēng漢詩khah接受歡迎。總- -是，猶原氏全漢字。

日本當局有注意這款現象，也有學者使用日本ê カナ（假名），注台語音。總- -是，音素m̄是完全會得對應，著ài想別法處理。成果無明顯。

白話字傳教團體發揮真大ê行為（kiâⁿ-chòe），ùi西方運入印刷機，創立白話字ê《府城教會報》，教學信徒採用簡單ê拼音符號認bat聖經，培養牧者，創辦中高等學校！Hō͘台灣有機會進入新文明ê世界。

台灣字（白話字）版

Tī Tâi-oân pún-té tō bô chèng-hú kong-kiōng koán-lí koan-liām, chāi-lâi lóng-sī gōa-cho̍k si̍t-bîn. Chāi-tē gí-giân su-iàu kong-ka pō͘-mn̂g jīn-tēng kong-pò͘ koaⁿ-hong gí-giân kap su-siá hû-hō. Án-ni chiah ōe-sái kiàn-li̍p bûn-jī hē-thóng!

Kàu ū Pe̍h-ōe-jī chhut-hiān, Tâi-oân chú-liû chong-kàu sī jû, tō, chông-pài Hàn-jī, pâi-thiat Thian-chú, Ki-tok-kàu se-hng sìn-gióng, bô beh chiap-la̍p chhái-iōng; koh-chài si̍t-bîn kok-ka, chū Chheng-kok, Ji̍t-pún sòa kàu Tiong-hôa Bîn-kok lóng-sī Hàn-jī chè-tō͘, tì-sú ū chin lī-piān hó-iōng ê Pe̍h-ōe-jī, kan-taⁿ chió-sò͘ Thian-chú-kàu, Ki-tok-kàu sìn-gióng tha̍k keng thoân-tō sú-iōng. Bîn-kan kian-sìn Hàn-jī chiah sī jī, chit khoán koan-liām kàu taⁿ bô piàn!

Chū-kó͘ Tâi-oân tō ū kháu-thoân bîn-kan bûn-ha̍k, po-koa, liām-iâu, tōa liōng ê kháu-gí bûn-ha̍k, ū kì-lio̍k-chiá bûn-jī hû-hō su-siá, ūi beh chiū-kīn Hàn-jī, loān-sú chioh im chioh ì, tī koa-á-chheh chu-liāu khòaⁿ ē tio̍h. Ti̍t kàu Ji̍t-pún sî-tāi, hiān-tāi bûn-bêng ín-ji̍p khek-pôaⁿ, thiok-im-ki, chhī-bīn su-kiû Tâi-gí koa-sû chhòng-chok. Ū miâ-lī tong-jiân tō ū sán-seng Tâi-gí-bûn chhòng-chok-chiá siá Tâi-gí koa-sû. Bat Hàn-jī- -ê choân-sò͘ sú-iōng Hàn-jī chhòng-chok koa-sû; hui Hàn-jī im ê Tâi-gí-sû chin chē, iā-sī kap khah-chá siāng-khoán, hùn-im jī, hùn-ī-jī o͘-pe̍h chham-iōng, to iā bû-hêng- -nih kiàn-li̍p Tâi-gí su-siá hē-thóng!

Lēng-gōa bûn-jîn chū Chheng-kok, Bêng-kok sî-tāi tō ū thoân-thóng si ê kàu-tō thoân-thé, chheng “Hàn-si”, chhái-iōng 5 giân, 7 giân ê choa̍t-kù, lu̍t-si, tī Tâi-oân sêng-li̍p bē chió ê si-siā, gîm-siā. Bô-kâng-khoán–ê sī chú-tê biâu-siá Tâi-oân chāi-tē hong-bu̍t, chheng ho͘ miâ sī “Hàn-si”. Kàu chit-sî tī Tâi-oân iáu chin ka-ia̍h!

Iân-sio̍k thoân-thóng kó͘ Chi-ná bûn-ha̍k ū chin chē chha-put-to chin hán ēng ê Hàn-jī tī chok-phín thêng-hiān. Iā ū chi̍t phài óa-kīn bîn-kan seng-hoa̍t- -ê, sú-iōng Tâi-gí kháu-gí chhòng-chok, chheng-ho͘ “Tek-ki-sû”, phēng Hàn-si khah chiap-siū hoan-gêng; chóng- -sī, iû-goân sī choân Hàn-jī.

Ji̍t-pún tong-kio̍k ū chù-ì chit khoán hiān-siōng, iā ū ha̍k-chiá sú-iōng Ji̍t-pún ê kha-na , chù Tâi-gí-im. Chóng- -sī, im-sò͘ m̄-sī oân-choân ê-tit tùi-èng, tio̍h-ài siūⁿ pa̍t hoat chhú-lí. Sêng-kó bó͘ bêng-hián.

Pe̍h-ōe-jī thoân-kàu thoân-thé hoat-hui chin tōa ê kiâⁿ-chòe, ùi se-hong ūn-ji̍p ìn-soat-ki, chhòng-li̍p Pe̍h-ōe-jī ê Hú-siâⁿ Kàu-hōe Pò, kàu-ha̍k sìn-tô͘ chhái-iōng kán-tan ê pheng-im hû-hō, jīn bat Sèng-keng, pôe-ióng bo̍k-chiá, chhòng-pān tiong-ko téng ha̍k-hāu! Hō͘ Tâi-oân ū ki-hōe chìn-ji̍p sin bûn-bêng ê sè-kài.