【台語世界／錄音】阮上愛ê人

文、錄音／A-ka

「時間siuⁿ òaⁿ ah，去洗手面，緊去睏！」、「日頭曝kha-chhng ah，iáu m̄起床，讀冊beh bē赴囉！」、「天氣khah冷ah，ài加tha̍h一領衫，m̄-thang感冒喔！」Che是阮阿母tiāⁿ-tiāⁿ對我講ê話，一句一句lóng是對阮ê關心。

自我出世，阿母著kā阮惜命命。驚我寒、驚我熱；驚我穿無燒、驚我食無飽。所以，lín nā問- -我，tī chit ê世界上，我上愛- -ê是啥人？我一點仔著bē躊躇，會隨kā lín應講：「自細漢到taⁿ，我上愛ê人著是阮阿母。」

阮阿母是一位優雅koh有氣質ê人，伊ê性地真好，講話溫柔親切，ta̍k工歡頭喜面笑微微，tú著人lóng會熱情好嘴相借問。伊tiāⁿ-tiāⁿ kā我講：「做人著謙虛，對人著慈悲。」所以，阮阿母ê人緣有夠讚- -ê，無論厝邊隔壁á是親情五十，lóng對伊o-ló kah會觸舌。

阮阿母chiâⁿ骨力，家己開一間美容店，teh kā人客ka頭毛、染頭鬃。伊做代誌chiâⁿ頂真，事事項項lóng照步來，一點仔tō無凊彩，所以生理特別好，人客上愛chhōe伊siat-to͘h。有時陣khang-khòe一下濟，伊著ài khiā kui工，連中晝頓mā chhōe無時間食。阮阿爸希望伊m̄-thang hiah-ni̍h thiám，m̄-kú阿母會講：「加減thàn，khah bē散，mā thang hō͘囡仔加學一寡物件。」阮阿母著是按呢，為著厝內ê大大細細，儉腸neh肚，m̄驚艱苦，無顧一切，ta̍k工真piàⁿ勢。

阮阿母真無閒，一工到暗親像kan-lo̍k se̍h無停。我nā放學轉來，阿母會幫我檢查功課，看有寫m̄著- -bô。Nā是tú著考試，阿母會比我khah緊張，利用歇睏日，直直幫我複習，一遍koh一遍，恐驚我會失覺察、出差錯。阿母講伊細漢ê時，因為厝內ê生活環境無好，bē得thang去學校讀真濟册，所以，伊ài我替伊讀一寡轉- -來。我有chiah-ni̍h疼惜- -我ê阿母，真正足幸福。

有時陣，我會貧惰愛chhit-thô，字劃寫kah真潦草，看著宿題hoah艱苦。阿母著會先kā我苦勸：「人ài會食得苦，大漢chiah有好前途。」Sòa- -落來，真有耐心陪我kā代誌一項一項做hō͘好。頂學期，我siuⁿ過放鬆，成績大退步，致使心情有夠bái。阿母m̄-nā無責備- -我，顛倒鼓勵- -我，ài好好仔檢討，ùi tó位poa̍h倒，著ài ùi tó位peh- -起來。除了教我讀冊，阿母mā會教我濟濟做人處事ê道理。伊講：「鼓無phah bē響，人無教bē曉。」向望我會當做好囝，歹路m̄-thang kiâⁿ，將來有出thoat，chiah有好名聲。

平常時仔，我真gâu kā阿母sai-nai。會記得有一pái，無意中看著阿母ê頭殼頂有一支白頭鬃。阿母看著我著生驚，刁故意激hō͘輕鬆，消遣家己講：「無要緊啦，he表示有智慧，頭殼愈來愈巧啦！」後- -來，我便nā看著阿母有白頭鬃，著替伊挽- -起來。Tú仔開始，kan-ta一支、兩支，sòa- -落來，竟然變做三支、五支，愈挽愈濟，挽kah我會驚惶。我心內知影，che lóng是阿母為著規家伙仔操煩，所付出ê青春kap血汗。

俗語講：「在生一粒豆，khah贏死了拜豬頭。」漸漸大漢ê我，已經學會曉體貼。Chit-má看著阿母teh無閒，我lóng會主動去tàu腳手，功課mā會準時寫hō͘了，成績盡量piàⁿ頭名，身體照顧hō͘勇健，看敢會當減少阿母ê白頭鬃- -bô！我以後會koh-khah聽話，做一ê乖巧ê囡仔，好好仔iú孝阿母。Hō͘我上愛ê人，mā是上愛我ê人，得著深深、厚厚、tīⁿ-tīⁿ ê愛。

台灣字（白話字）版

Gún Siōng Ài ê Lâng

“Sî-kan siuⁿ òaⁿ ah, khì sé chhiú-bīn, kín khì khùn!”, “Ji̍t-thâu pha̍k kha-chhng ah, iáu m̄ khí-chhn̂g, tha̍k-chheh beh bē-hù lo͘h!”, “Thiⁿ-khì khah léng ah, ài ke tha̍h chi̍t niá saⁿ, m̄-thang kám-mō͘ o͘h!” Che sī gún a-bú tiāⁿ-tiāⁿ tùi góa kóng ê ōe. Chi̍t kù chi̍t kù lóng sī tùi gún ê koan-sim.

Chū góa chhut-sì, a-bú tio̍h kā gún sioh-miā-miā. Kiaⁿ góa kôaⁿ, kiaⁿ góa joa̍h; kiaⁿ góa chhēng bô sio, kiaⁿ góa chia̍h bô pá. Só͘-í, lín nā mn̄g- -góa, tī chit ê sè-kài-siōng, góa siōng ài- -ê sī siáⁿ-lâng? Góa chi̍t-tiám-á tio̍h bē tiû-tû, ē sûi kā lín ìn kóng, “Chū sè-hàn kàu taⁿ, góa siōng ài ê lâng tio̍h sī gún a-bú.”

Gún a-bú sī chi̍t ūi iu-ngá koh ū khì-chit ê lâng, i ê sèng-tē chin hó, kóng-ōe un-jiû chhin-chhiat, ta̍k-kang hoaⁿ-thâu-hí-bīn chhiò-bi-bi; tú-tio̍h lâng lóng ē jia̍t-chêng hó-chhùi sio-chioh-mn̄g. I tiāⁿ-tiāⁿ kā góa kóng, “Chò-lâng tio̍h khiam-hi, tùi lâng tio̍h chû-pi.” Só͘-í, gún a-bú ê lâng-iân ū-kàu chán- -ê, bô-lūn chhù-piⁿ-keh-piah á-sī chhin-chiâⁿ-gō͘-cha̍p, lóng tùi i o-ló kah ē tak-chi̍h.

Gún a-bú chiâⁿ kut-la̍t, ka-kī khui chi̍t keng bí-iông-tiàm, teh kā lâng-kheh ka thâu-mn̂g, ní thâu-chang. I chò tāi-chì chiâⁿ téng-chin, sū-sū-hāng-hāng lóng chiàu-pō͘-lâi, chi̍t-tiám-á tō bô chhìn-chhái. Só͘-í seng-lí te̍k-pia̍t hó, lâng-kheh siōng ài chhōe i siat-to͘h. Ū sî-chūn khang-khòe chi̍t-ē chē, i tio̍h ài khiā kui-kang, liân tiong-tàu-tǹg mā chhōe bô sî-kan chia̍h. Gún a-pah hi-bāng i m̄-thang hiah-ni̍h thiám, m̄-kú a-bú ē kóng, “Ke-kiám thàn, khah bē sàn, mā thang hō͘ gín-á ke o̍h chi̍t-kóa mi̍h-kiāⁿ.” Gún a-bú tio̍h sī án-ne, ūi-tio̍h chhù-lāi ê tōa-tōa-sè-sè，khiām-tn̂g-neh-tō͘, m̄ kiaⁿ kan-khó͘, bô kò͘ it-chhè, ta̍k-kang chin piàⁿ-sè.

Gún a-bú chin bô-êng, chi̍t-kang-kàu-àm chhin-chhiūⁿ kan-lo̍k se̍h bô thêng. Góa nā pàng-o̍h tńg- -lâi, a-bú ē pang góa kiám-cha kong-khò, khòaⁿ ū siá m̄-tio̍h- -bô. Nā-sī tú-tio̍h khó-chhì, a-bú ē pí góa khah kín-tiuⁿ! Lī-iōng hioh-khùn-ji̍t, ti̍t-ti̍t pang góa ho̍k-si̍p, chi̍t piàn koh chi̍t piàn, khióng-kiaⁿ góa ē sit-kak-chhat chhut chha-chhò. A-bú kóng i sè-hàn ê sî, in-ūi chhù-lāi ê seng-oa̍h khoân-kéng bô hó, bē-tit-thang khì ha̍k-hāu tha̍k chin chē chheh, só͘-í, i ài góa thè i tha̍k chi̍t-kóa tńg- -lâi. Góa ū chiah-ni̍h thiàⁿ-sioh- -góa ê a-bú, chin-chiàⁿ chiok hēng-hok.

Ū-sî-chūn, góa ē pîn-tōaⁿ ài chhit-thô, jī-oe̍h siá kah chin ló-chhó, khòaⁿ-tio̍h siok-tê hoah kan-khó͘. A-bú tio̍h ē seng kā góa khó͘-khǹg, “Lâng ài ē chia̍h-tit-khó͘, tōa-hàn chiah ū hó chiân-tô͘.” Sòa- -lo̍h-lâi, chin ū nāi-sim pôe góa kā tāi-chì chi̍t hāng chi̍t hāng chò hō͘ hó. Téng-ha̍k-kî, góa siuⁿ kòe pàng-sang, sêng-chek tōa thè-pō͘, tì-sú sim-chêng ū-kàu bái. A-bú m̄-nā bô chek-pī- -góa, tian-tò kó͘-lē- -góa, ài hó-hó-á kiám-thó, ùi tó-ūi poa̍h-tó, tio̍h ài ùi tó-ūi peh- -khí-lâi. Tû-liáu kà góa tha̍k-chheh, a-bú mā ē kà góa chē-chē chò-lâng chhú-sū ê tō-lí. I kóng, “Kó͘ bo phah bē hiáng, lâng bô kà bē-hiáu.” Ǹg-bāng góa ē-tàng chò hó kiáⁿ, pháiⁿ-lō͘ m̄-thang kiâⁿ, chiong-lâi ū chhut-thoat, chiah ū hó miâ-siaⁿ.

Pêng-siông-sî-á, góa chin gâu kā a-bú sai-nai. Ē-kì-tit ū chi̍t pái, bô-ì-tiong khòaⁿ-tio̍h a-bú ê thâu-khak-téng ū chi̍t ki pe̍h thâu-chang. A-bú khòaⁿ-tio̍h góa tio̍h chheⁿ-kiaⁿ, tiau-kò͘-ì kek hō͘ khin-sang, siau-khián ka-kī kóng, “Bô iàu-kín lah, he piáu-sī ū tì-hūi, thâu-khak lú lâi lú khiáu lah!” Āu- -lâi, góa piān-nā khòaⁿ-tio̍h a-bú ū pe̍h thâu-chang, tio̍h thè i bán- -khí-lâi. Tú-á khai-sí, kan-ta chi̍t ki nn̄g ki, sòa- -lo̍h-lâi, kèng-jiân piàn-chò saⁿ ki gō͘ ki, lú bán lú chē, bán kah góa ē kiaⁿ-hiâⁿ. Góa sim-lāi chai-iáⁿ, che lóng sī a-bú ūi-tio̍h kui-ke-hóe-á chhau-hoân, só͘ hù-chhut ê chheng-chhun kap hoeh-kōaⁿ.

Siok-gí kóng, “Chāi-seⁿ chi̍t lia̍p tāu, khah iâⁿ sí-liáu pài ti-thâu.” Chiām-chiām tōa-hàn ê góa, í-keng o̍h ē-hiáu thé-thiap. Chit-má khòaⁿ-tio̍h a-bú teh bô-êng, góa lóng ē chú-tōng khì tàu-kha-chhiú, kong-khò mā ē chún-sî siá hō͘ liáu, sêng-chek chīn-liōng piàⁿ thâu-miâ, sin-thé chiàu-kò͘ hō͘ ióng-kiāⁿ, khòaⁿ ē-tàng kiám-chió a-bú ê pe̍h thâu-chang- -bô! Góa í-āu ē koh-khah thiaⁿ-ōe, chò chi̍t ê koai-khá ê gín-á, hó-hó-á iú-hàu a-bú. Hō͘ góa siōng ài ê lâng, mā sī siōng ài góa ê lâng, tit-tio̍h chhim-chhim kāu-kāu tīⁿ-tīⁿ ê ài.

讀hōo你聽